भारतात स्मार्टफोन 16% महागले; 10,000 रुपयांखालील फोनची विक्री 65% घसरली — मेमरी संकटाचा सर्वाधिक फटका गरीब ग्राहकाला

स्मार्टफोनमधील जागतिक मेमरी संकटाचा भारतात सर्वाधिक फटका महाग फोन घेणाऱ्या ग्राहकाला नव्हे, तर 10,000 रुपयांच्या आत फोन शोधणाऱ्या ग्राहकाला बसत आहे. काउंटरपॉइंट रिसर्चच्या ताज्या आकडेवारीनुसार 2026 च्या पहिल्या सहामाहीत भारतातील स्मार्टफोनच्या सरासरी विक्री किमतीत वर्षभरात 16% वाढ झाली. दुसऱ्या तिमाहीत सरासरी किंमत विक्रमी 318 डॉलरवर पोहोचली.

10,000 रुपयांखाली सर्वात मोठा धक्का

कमी किमतीच्या फोनमध्ये मेमरीचा खर्च एकूण किंमतीच्या तुलनेत मोठा असतो. त्यामुळे मेमरी चिप महाग झाल्यावर स्वस्त फोनच्या किमतीत टक्केवारीने जास्त वाढ झाली. 10,000 रुपयांखालील फोनमध्ये सरासरी किंमतवाढ सुमारे 32% झाली आणि या विभागातील पाठवणी पहिल्या सहामाहीत 65% घसरली.

10,000–15,000 रुपयांचा विभागही कमजोर

10,000 ते 15,000 रुपयांच्या विभागातील पाठवणी सुमारे 20% कमी झाली. हा भारतातील मोठा किंमत-संवेदनशील ग्राहकवर्ग आहे. काही हजार रुपयांची वाढ ग्राहकाला खरेदी पुढे ढकलायला, जुना फोन जास्त काळ वापरायला किंवा हप्त्याचा पर्याय घ्यायला भाग पाडू शकते.

मेमरी संकट म्हणजे काय?

स्मार्टफोनला कार्यकारी स्मृती आणि साठवण स्मृती लागते. एआय डेटा सेंटर, सर्व्हर आणि उच्च-कार्यक्षमता संगणकीय प्रणालींसाठी मेमरीची जागतिक मागणी प्रचंड वाढल्याने उत्पादक उच्च नफा देणाऱ्या प्रगत मेमरीकडे क्षमता वळवू शकतात. परिणामी सामान्य ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्ससाठी उपलब्ध पुरवठ्यावर दबाव येतो.

स्वस्त फोनमध्ये परिणाम जास्त का?

30,000 रुपयांच्या फोनमध्ये मेमरी खर्च 1,000 रुपयांनी वाढला तर कंपनी तो इतर घटक, नफा किंवा किंमतवाढीत विभागू शकते. 7,000–8,000 रुपयांच्या फोनमध्ये तोच खर्च एकूण किंमतीचा मोठा भाग बनतो. म्हणून कमी किमतीच्या फोनमध्ये किंमत वाढवणे किंवा स्मृती-वैशिष्ट्ये कमी करणे हे दोन मुख्य पर्याय उरतात.

भारतीय बाजार 11% का घटला?

काउंटरपॉइंटच्या दुसऱ्या तिमाहीच्या आकडेवारीनुसार भारतातील स्मार्टफोन पाठवणी वर्षभरात 11% कमी झाली. किंमतवाढ, ग्राहकांनी खरेदी पुढे ढकलणे आणि कमी किमतीच्या विभागातील मॉडेल उपलब्धता कमी होणे हे प्रमुख घटक होते.

20,000 रुपयांवरील बाजार मात्र वाढतोय

उच्च किंमतीच्या विभागात परिस्थिती वेगळी आहे. 20,000 रुपयांवरील फोनमध्ये व्यापार-बदली योजना, बिनव्याजी हप्ते, बँक सवलती आणि प्रीमियम वैशिष्ट्यांमुळे मागणी टिकली आहे. म्हणजे बाजारातील समस्या सर्व ग्राहकांना समान नाही.

भारताचा डिजिटल समावेश धोक्यात?

स्वस्त स्मार्टफोन अनेक भारतीयांसाठी पहिला इंटरनेट संगणक आहे. ऑनलाइन शिक्षण, यूपीआय, सरकारी सेवा, नोकरी अर्ज आणि व्हिडिओ कॉल यासाठी फोन आवश्यक आहे. प्रवेश किंमत वाढल्यास कमी उत्पन्नाच्या कुटुंबांसाठी डिजिटल प्रवेशाचा वेग कमी होऊ शकतो.

जुने फोन अधिक काळ वापरले जातील

नवीन फोन महाग झाल्यावर बदलण्याचे चक्र लांबते. याचा सकारात्मक पर्यावरणीय परिणाम म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक कचरा कमी होऊ शकतो. पण जुन्या फोनला सुरक्षा अद्यतने थांबली किंवा बॅटरी खराब झाली तर सायबर सुरक्षा आणि वापराचा प्रश्न निर्माण होतो.

वनप्लसने वेगळे काय केले?

काउंटरपॉइंटनुसार वनप्लसची सरासरी किंमतवाढ सुमारे 8% राहिली. कंपनीने वर्षाच्या सुरुवातीला मेमरीचा साठा तुलनेने कमी जुन्या किमतीत सुरक्षित केला आणि 16,999 ते 93,999 रुपयांपर्यंत विस्तृत उत्पादन श्रेणी असल्यामुळे खर्च वेगवेगळ्या मॉडेलमध्ये विभागता आला.

विक्रीत त्याचा फायदा?

दुसऱ्या तिमाहीत वनप्लसची पाठवणी मागील तिमाहीपेक्षा 49% वाढल्याचे काउंटरपॉइंटने म्हटले आहे. 30,000 ते 45,000 रुपयांच्या ऑनलाइन विभागात कंपनी आघाडीवर होती. एकूण बाजार घटत असताना कमी किंमतवाढीने हिस्सा मिळवण्याची संधी निर्माण झाली.

इतर ब्रँड काय करू शकतात?

कंपन्या कमी मेमरीचे व्हेरिएंट आणू शकतात, जुन्या प्रोसेसरचा वापर वाढवू शकतात, कॅमेऱ्यांची संख्या कमी करू शकतात किंवा किंमत वाढवू शकतात. काही ब्रँड नफा कमी करून बाजारहिस्सा वाचवू शकतात. प्रत्येक रणनीतीचा ग्राहक अनुभवावर वेगळा परिणाम होतो.

एआय फोन किंमत आणखी वाढवतील?

फोनमध्ये स्थानिक एआय सुविधा वाढल्यास अधिक कार्यकारी स्मृती आणि साठवण आवश्यक होऊ शकते. त्यामुळे मेमरीची मागणी एका बाजूला डेटा सेंटरमधून आणि दुसऱ्या बाजूला फोनमधून वाढते. मात्र चिप पुरवठा वाढल्यास किंमती पुन्हा कमी होऊ शकतात.

ग्राहकाने आत्ता फोन घ्यावा का?

फोन खराब झाला असेल किंवा सुरक्षा अद्यतने संपली असतील तर फक्त भविष्यात किंमत कमी होईल या अपेक्षेवर खरेदी अनिश्चित काळ पुढे ढकलणे योग्य नाही. फोन चालत असेल तर सणासुदीतील प्रत्यक्ष किंमत, बँक सवलत आणि व्यापार-बदली मूल्य तुलना करणे उपयुक्त ठरेल.

किंमत तुलना करताना स्मृती तपासा

गेल्या वर्षीचा 8 जीबी आणि 256 जीबी फोन आणि यंदाचा त्याच नावाचा 6 जीबी आणि 128 जीबी फोन फक्त किंमतीने तुलना करू नये. कंपन्या किंमत टिकवण्यासाठी अंतर्गत वैशिष्ट्ये बदलू शकतात.

पुढे काय पाहावे?

मेमरीच्या जागतिक करार किमती, सणासुदीतील भारतीय पाठवणी, 10,000 रुपयांखाली नवीन मॉडेल्सची संख्या आणि 2027 च्या पहिल्या तिमाहीतील पुरवठा हे निर्णायक संकेत असतील. किंमत संकट लांबले तर भारताचा बाजार कमी संख्येच्या पण अधिक महाग फोनकडे कायमस्वरूपी सरकू शकतो.

स्रोत

काउंटरपॉइंट रिसर्चवर आधारित फायनान्शियल एक्सप्रेस, 29 सप्टेंबर 2026 — 16% सरासरी किंमतवाढ, 318 डॉलर सरासरी किंमत, कमी किमतीच्या विभागातील घसरण आणि वनप्लसची रणनीती.

काउंटरपॉइंट रिसर्च — दुसऱ्या तिमाहीतील भारतीय स्मार्टफोन बाजाराची 11% वार्षिक घसरण.