टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सचा 61,280 कोटींचा हमी-दांव; आयफोनपासून भारताच्या पहिल्या चिप फाउंड्रीपर्यंत किती मोठा विस्तार?

भारताला इलेक्ट्रॉनिक्स असेंब्लीपासून सेमीकंडक्टर उत्पादनापर्यंत नेण्याच्या सर्वात मोठ्या खासगी दांवांपैकी एक टाटा समूह घेत आहे. टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सच्या ताज्या नियामक नोंदींनुसार 2025-26 मध्ये कंपनीने आपल्या उपकंपन्यांच्या कर्जासाठी तब्बल 61,280 कोटी रुपयांच्या कॉर्पोरेट हमी दिल्या, 1,017 कोटी रुपयांची नवी आंतर-कंपनी कर्जे दिली आणि उपकंपन्यांतील इक्विटी गुंतवणूक 3,727 कोटी रुपयांपर्यंत वाढवली.

61,280 कोटी म्हणजे खर्च झालेली रोख रक्कम नाही

कॉर्पोरेट हमी आणि प्रत्यक्ष गुंतवणूक वेगळी असते. हमी म्हणजे उपकंपनीने कर्ज फेडले नाही तर मूळ कंपनीवर ठरावीक जबाबदारी येऊ शकते. त्यामुळे 61,280 कोटी रुपये टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सने एका वर्षात रोख खर्च केले असा अर्थ नाही. पण समूहाने विस्तारासाठी किती मोठ्या प्रमाणात कर्जक्षमता पाठबळ दिले आहे हे यातून दिसते.

इक्विटी गुंतवणूक तिप्पट

उपकंपन्यांतील एकूण इक्विटी गुंतवणूक मार्च 2026 पर्यंत 3,727 कोटी रुपये झाली. मागील वर्षी ती सुमारे 1,200 कोटी होती. सर्वात मोठी वाढ सेमीकंडक्टर व्यवसायामुळे झाली.

फाउंड्रीसाठी 1,501 कोटी

टाटा सेमीकंडक्टर मॅन्युफॅक्चरिंगमध्ये 2025-26 मध्ये 1,501 कोटी रुपयांची इक्विटी गुंतवणूक झाली; मागील वर्षी या स्वरूपात गुंतवणूक नव्हती. गुजरातमधील धोलेरा येथे उभारली जाणारी ही भारताची पहिली व्यावसायिक सिलिकॉन चिप फाउंड्री बनण्याची योजना आहे.

91,000 कोटींचा धोलेरा प्रकल्प

टाटा समूह तैवानच्या पॉवरचिप सेमीकंडक्टर मॅन्युफॅक्चरिंग कॉर्पोरेशनच्या तंत्रज्ञान सहकार्याने सुमारे 91,000 कोटी रुपयांचा फाउंड्री प्रकल्प उभारत आहे. उत्पादन 2028 मध्ये सुरू करण्याचे लक्ष्य सार्वजनिक अहवालांत दिले आहे. फाउंड्री म्हणजे इतर कंपन्यांनी रचना केलेल्या चिप्स प्रत्यक्ष सिलिकॉनवर तयार करणारा कारखाना.

आसाममध्ये 27,000 कोटींचे पॅकेजिंग केंद्र

जागीरोड, आसाम येथे सुमारे 27,000 कोटी रुपयांचे सेमीकंडक्टर असेंब्ली आणि चाचणी केंद्र उभारले जात आहे. टाटा सेमीकंडक्टर असेंब्ली अँड टेस्टमधील इक्विटी गुंतवणूक 50 कोटींवरून 954 कोटी रुपयांपर्यंत वाढली. सरकारी अंदाजानुसार प्रकल्प पूर्ण क्षमतेवर वर्षाला सुमारे 4.8 कोटी चिप्स पॅकेज करू शकतो.

फाउंड्री आणि पॅकेजिंगमध्ये फरक

फाउंड्रीमध्ये सिलिकॉन वेफरवर ट्रान्झिस्टर आणि सर्किट तयार केले जातात. पॅकेजिंग केंद्र त्या चिपला कापते, जोडते, संरक्षित आवरण देते आणि चाचणी करते. दोन्ही उद्योग आवश्यक आहेत; फक्त पॅकेजिंग केल्याने देश पूर्ण चिप उत्पादन स्वावलंबी होत नाही.

आयफोन व्यवसाय किती मोठा?

टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स भारतात अॅपलच्या आयफोन निर्मितीतील प्रमुख कंपनी बनली आहे. होसूरमधील घटक आणि असेंब्ली व्यवसायानंतर कंपनीने कर्नाटकातील विस्ट्रॉनची 22 लाख चौरस फूट सुविधा विकत घेतली आणि चेन्नईजवळील पेगाट्रॉनच्या कारखान्यात बहुसंख्य हिस्सा घेतला.

भारतात बनणाऱ्या आयफोनपैकी 40–45%

बिझनेस स्टँडर्डच्या 29 सप्टेंबरच्या अहवालानुसार टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स आता भारतात तयार आणि असेंबल होणाऱ्या आयफोनपैकी सुमारे 40–45% उत्पादन करते. जागतिक अॅपल उत्पादन जाळ्याच्या संदर्भात कंपनी सुमारे 12% फोन तयार करत असल्याचे दुसऱ्या नियामक-नोंद आधारित अहवालात म्हटले आहे. दोन्ही आकड्यांचे हरकती वेगळे आहेत—एक भारतातील आयफोन, दुसरा अॅपलचे जागतिक फोन उत्पादन.

महसूल जवळपास दुप्पट

2025-26 मध्ये एकत्रित कार्यकारी उत्पन्न सुमारे 96% वाढून 1,29,902 कोटी रुपये झाले. फक्त सहा वर्षांपूर्वी स्थापन झालेल्या कंपनीसाठी हा प्रचंड वेग आहे. टाटा सन्सने तिला महसुलानुसार समूहातील चौथी सर्वात मोठी कंपनी म्हटल्याचे अहवाल आहेत.

पण तोटा 1,611 कोटी

वेगवान महसूल वाढ म्हणजे नफा हमखास वाढला असे नाही. एकत्रित निव्वळ तोटा मागील वर्षीच्या 70 कोटी रुपयांवरून 1,611 कोटी रुपयांपर्यंत वाढला. एकत्रित व्याज, कर, घसारा आणि अमॉर्टायझेशनपूर्व नफा 2,703 कोटी रुपये होता.

तोटा का वाढू शकतो?

मोठे नवीन कारखाने उभारताना घसारा, व्याज, सुरुवातीचे प्रशिक्षण, कमी क्षमतेवरील उत्पादन आणि तंत्रज्ञान खर्च मोठा असतो. म्हणून प्रारंभी सकारात्मक कार्यकारी नफा असूनही अंतिम निव्वळ तोटा होऊ शकतो. मात्र तोटा किती काळ टिकतो हे गुंतवणुकीच्या गुणवत्तेचे पुढचे महत्त्वाचे मोजमाप आहे.

कर्ज 71% वाढले

टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सचे स्वतंत्र एकूण कर्ज 2025-26 मध्ये 71% वाढून 11,718 कोटी रुपये झाले. त्याच वर्षात टाटा सन्सने सप्टेंबर आणि मार्चमध्ये मिळून 3,000 कोटी रुपयांची नवी इक्विटी दिली. म्हणजे विस्तार कर्ज आणि मालकाची इक्विटी या दोन्हीवर चालतो आहे.

भारतासाठी धोरणात्मक अर्थ

भारताने अनेक वर्षे स्मार्टफोन आयातीतून सुरुवात करून आता मोठ्या प्रमाणावर असेंब्ली आणि निर्यात गाठली. पुढचा टप्पा चिप, डिस्प्ले, कॅमेरा मॉड्यूल, यंत्रसामग्री आणि साहित्य यांसारख्या उच्च मूल्यवर्धन घटकांचा आहे. टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सचा दांव याच दिशेने आहे.

अॅपलचे चीनबाहेरील विविधीकरण

जागतिक पुरवठा साखळीतील भूराजकीय जोखीम कमी करण्यासाठी अॅपल भारतातील उत्पादन वाढवत आहे. टाटा आणि फॉक्सकॉनसारख्या कंपन्यांना त्याचा फायदा झाला. पण एका मोठ्या ग्राहकावर जास्त अवलंबित्व हे स्वतःमध्ये व्यावसायिक जोखीम असते. भविष्यात इतर ग्राहक मिळवणे महत्त्वाचे ठरेल.

चिप फाउंड्रीची खरी कसोटी

फाउंड्री बांधणे पुरेसे नाही. उच्च उत्पादन-उत्पन्न, दोषांचे कमी प्रमाण, स्थिर वीज-पाणी, कुशल अभियंते, रसायने आणि वायूंची पुरवठा साखळी आणि जागतिक ग्राहक आवश्यक आहेत. काही नॅनोमीटरच्या प्रगत चिप्सपेक्षा परिपक्व प्रक्रियेतील वाहन, ऊर्जा आणि औद्योगिक चिप्सपासून सुरुवात करणे आर्थिकदृष्ट्या अधिक व्यवहार्य असू शकते.

सरकारी मदत आणि सार्वजनिक पैसा

भारताच्या सेमीकंडक्टर मोहिमेत मोठ्या प्रकल्पांना सरकारी आर्थिक पाठबळ आहे. त्यामुळे प्रकल्प यशस्वी होणे फक्त टाटा समूहासाठी नाही तर करदात्यांच्या पैशाच्या परिणामकारक वापरासाठीही महत्त्वाचे आहे. रोजगार संख्या, प्रत्यक्ष देशांतर्गत मूल्यवर्धन आणि निर्यात हे भविष्यात तपासण्याचे निकष असतील.

पुढे कोणते आकडे पाहायचे?

धोलेरा फाउंड्रीचे बांधकाम वेळापत्रक, 2028 चे उत्पादन लक्ष्य, आसाम पॅकेजिंग केंद्राची क्षमता वापर, आयफोनमधील स्थानिक घटकांचे प्रमाण, कंपनीचे कर्ज आणि निव्वळ तोटा हे पुढील दोन वर्षांत सर्वात महत्त्वाचे निर्देशक असतील. महसूल वाढ प्रभावी आहे; आता प्रश्न आहे ती वाढ दीर्घकाळ नफ्यात आणि तांत्रिक स्वावलंबनात रूपांतरित होते का.

स्रोत

इकॉनॉमिक टाइम्स, 29 सप्टेंबर 2026 — 61,280 कोटींच्या हमी, 1,017 कोटी कर्ज, 3,727 कोटी इक्विटी, महसूल, तोटा आणि कर्ज.

बिझनेस स्टँडर्ड, 29 सप्टेंबर 2026 — आयफोन उत्पादनातील हिस्सा, धोलेरा आणि आसाम प्रकल्पांची गुंतवणूक व क्षमता.