सणासुदीच्या खरेदीत 5 पैकी 4 भारतीय एआय सहाय्यक वापरणार; 1,110 ग्राहकांच्या सर्वेक्षणातून नवा कल

दिवाळीची खरेदी करताना आपण किंमत तुलना, ग्राहकांच्या प्रतिक्रिया आणि वेगवेगळ्या संकेतस्थळांवरील सवलती पाहतो. आता या प्रक्रियेत एक नवा मदतनीस वेगाने प्रवेश करत आहे—कृत्रिम बुद्धिमत्ता. इनमोबी अॅडव्हर्टायझिंगच्या नव्या सर्वेक्षणानुसार भारतातील 5 पैकी 4 खरेदीदार आपल्या खरेदीचा निर्णय घेण्यासाठी एआयवर आधारित सहाय्यकांचा वापर करतात. त्याच सर्वेक्षणात 5 पैकी 3 ग्राहक सणासुदीच्या काळात 10,000 रुपयांपेक्षा अधिक खर्च करण्याची तयारी करत असल्याचे दिसते.

सर्वेक्षण नेमके काय सांगते?

इनमोबी अॅडव्हर्टायझिंगच्या भारतातील सणासुदीच्या हंगामावरील अहवालासाठी 1,110 लोकांची मते घेण्यात आली. अहवालानुसार 80 टक्क्यांच्या आसपास ग्राहक एआय सहाय्यकांचा वापर खरेदीच्या प्रक्रियेत करतात. हा वापर उत्पादन शोधणे, पर्यायांची तुलना करणे, भेटवस्तूंच्या कल्पना मिळवणे किंवा उपलब्ध माहिती समजून घेण्यासाठी असू शकतो.

सर्वेक्षणात टियर-2 शहरांतील ग्राहक 10,000 ते 25,000 रुपये खर्च करण्याची तयारी दाखवत असल्याचेही नमूद केले आहे. हा खर्च मोठ्या महानगरांतील ग्राहकांच्या पातळीशी मिळताजुळता असल्याचा अहवालाचा निष्कर्ष आहे. मिलेनियल गटातील 27 टक्के लोक 25,000 ते 50,000 रुपये खर्च करण्याची योजना करत असल्याचेही सांगितले गेले आहे.

एक महत्त्वाची मर्यादा

5 पैकी 4 भारतीय असा मथळा आकर्षक आहे, पण त्याचा अर्थ भारतातील प्रत्येक 5 नागरिकांपैकी 4 जण एआय वापरतात असा नाही. हे 1,110 प्रतिसादकांच्या सर्वेक्षणातून आलेले निष्कर्ष आहेत. सर्वेक्षणातील नमुना कोणत्या वयोगटाचा, उत्पन्न गटाचा आणि डिजिटल वापराच्या पातळीचा आहे यावर परिणाम बदलू शकतो.

त्यामुळे या आकड्याकडे संपूर्ण भारताची अचूक जनगणना म्हणून न पाहता डिजिटल खरेदीदारांमधील वाढत्या प्रवृत्तीचा संकेत म्हणून पाहणे अधिक योग्य आहे. तरीही एआय खरेदीच्या निर्णयात प्रवेश करत आहे, हा बदल महत्त्वाचा आहे.

एआय खरेदीत नेमकी मदत कशी करतो?

पूर्वी ग्राहकाला 10 वेगवेगळी संकेतस्थळे उघडून किंमत, वैशिष्ट्ये आणि प्रतिक्रिया वाचाव्या लागत. एआय सहाय्यकाला बजेट, गरज आणि पसंती सांगितल्यास तो उपलब्ध माहितीचे सार सांगू शकतो. उदाहरणार्थ, 20,000 रुपयांच्या आत चांगला कॅमेरा असलेला फोन हवा आहे किंवा ज्येष्ठ पालकांसाठी सोपी वॉशिंग मशीन हवी आहे, अशी गरज थेट सांगता येते.

ही पद्धत शोधपेटीत दोन-तीन शब्द टाकण्यापेक्षा अधिक संवादात्मक आहे. ग्राहक पुढचा प्रश्न विचारू शकतो, एखादी अट बदलू शकतो किंवा दोन उत्पादनांतील फरक सोप्या भाषेत समजून घेऊ शकतो. त्यामुळे शोधापासून अंतिम निवडीपर्यंतचा वेळ कमी होऊ शकतो.

पण एआयची शिफारस निष्पक्ष असतेच असे नाही

एआयने एखादे उत्पादन सुचवले म्हणजे ते आपोआप सर्वोत्तम ठरत नाही. एआयकडे अपूर्ण किंवा जुनी माहिती असू शकते. किंमत बदललेली असू शकते. एखादे मॉडेल बाजारातून बंद झालेले असू शकते. काही सहाय्यकांमध्ये प्रायोजित माहिती किंवा व्यापारी भागीदारीचा प्रभावही असू शकतो.

ग्राहकाने म्हणूनच अंतिम किंमत, वॉरंटी, परतावा नियम आणि विक्रेत्याची विश्वासार्हता मूळ संकेतस्थळावर तपासणे आवश्यक आहे. एआयला संशोधन सहाय्यक म्हणून वापरणे उपयुक्त आहे; अंतिम सत्य म्हणून वापरणे धोकादायक ठरू शकते.

छोट्या शहरातील ग्राहक महत्त्वाचा का?

भारतातील डिजिटल व्यापाराची पुढची वाढ फक्त मुंबई, दिल्ली, बेंगळुरू किंवा हैदराबादमधून येणार नाही. टियर-2 आणि टियर-3 शहरांमध्ये स्मार्टफोन, यूपीआय आणि ऑनलाइन खरेदीचा वापर वाढला आहे. सणासुदीच्या काळात या ग्राहकांची खर्च करण्याची क्षमता मोठ्या कंपन्यांसाठी महत्त्वाची आहे.

जर छोट्या शहरातील ग्राहक एआय सहाय्यकाचा वापर करून उत्पादन शोधत असेल तर जाहिरात कंपन्यांनाही आपली पद्धत बदलावी लागेल. फक्त शोध निकालात वर दिसणे पुरेसे राहणार नाही. उत्पादनाची माहिती स्पष्ट, संरचित आणि एआयला समजण्यास सोपी असणेही महत्त्वाचे होऊ शकते.

ब्रँडसाठी नवे आव्हान

आज कंपन्या शोधयंत्रात वर दिसण्यासाठी मोठा खर्च करतात. पुढे ग्राहक थेट एआयला विचारू लागला की 30,000 रुपयांत सर्वोत्तम फोन कोणता, तर ब्रँडची दृश्यमानता कशी ठरेल हा नवा प्रश्न आहे. एआय कोणत्या स्रोतांवर विश्वास ठेवतो, कोणती माहिती वाचतो आणि कोणते उत्पादन सुचवतो याला व्यापारी महत्त्व येईल.

यामुळे बनावट प्रतिक्रिया आणि दिशाभूल करणारी माहिती अधिक गंभीर समस्या बनू शकते. एआयने चुकीच्या माहितीवर आधारित सारांश तयार केला तर ती चूक हजारो ग्राहकांपर्यंत पोहोचू शकते. कंपन्या आणि विक्री मंचांना उत्पादन माहिती अधिक अचूक ठेवण्याची गरज वाढेल.

वैयक्तिक माहितीचा प्रश्न

एआयला जितकी अधिक माहिती दिली जाते तितकी शिफारस वैयक्तिक होऊ शकते. पण त्याच वेळी गोपनीयतेचा प्रश्न निर्माण होतो. बजेट, कुटुंबातील सदस्य, आवडी, पूर्वीची खरेदी आणि स्थान यांसारखी माहिती ग्राहक सहजपणे संभाषणात सांगू शकतो.

संवेदनशील वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती एआय सहाय्यकात टाकण्यापूर्वी सेवा कोणती माहिती साठवते आणि कशी वापरते हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. क्रेडिट कार्ड क्रमांक, बँक पासवर्ड किंवा एकवेळ संकेतशब्द कधीही अशा संभाषणात देऊ नयेत.

सणासुदीची खरेदी अधिक हुशार की अधिक खर्चिक?

एआय ग्राहकाला योग्य किंमत शोधण्यात मदत करू शकतो, पण तो अधिक वस्तू खरेदी करण्यासही प्रवृत्त करू शकतो. वैयक्तिक शिफारसी जितक्या अचूक होतात तितकी अनियोजित खरेदीची शक्यता वाढू शकते. सणासुदीच्या सवलती आणि एआयच्या शिफारसी एकत्र आल्यास ग्राहकाने स्वतःचे बजेट आधी निश्चित करणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

10,000 रुपयांपेक्षा अधिक खर्चाची तयारी असलेल्या ग्राहकांची संख्या मोठी असल्याचा सर्वेक्षणाचा निष्कर्ष व्यापाऱ्यांसाठी सकारात्मक आहे. पण ग्राहकासाठी प्रश्न वेगळा आहे: ही खरेदी गरजेची आहे की फक्त सवलत आणि शिफारशीमुळे होत आहे?

खरेदीची पद्धत बदलण्याची सुरुवात

शोधयंत्राने इंटरनेटवरील खरेदी बदलली, यूपीआयने पैसे देण्याची पद्धत बदलली आणि आता एआय उत्पादन शोधण्याची पद्धत बदलू शकतो. 1,110 लोकांचे सर्वेक्षण संपूर्ण देशाचे अंतिम चित्र देत नसले तरी ग्राहकांच्या वर्तनात सुरू झालेला बदल स्पष्ट करतो.

पुढील काही वर्षांत एआय सहाय्यक किंमत तुलना, उत्पादन निवड आणि वैयक्तिक शिफारसीत अधिक सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. ग्राहकासाठी त्याचा सर्वोत्तम उपयोग म्हणजे वेळ वाचवणारा सहाय्यक. अंतिम निर्णय मात्र किंमत, गरज आणि पडताळलेल्या माहितीवर स्वतःच घेणे अधिक सुरक्षित राहील.

स्रोत

इनमोबी अॅडव्हर्टायझिंगचा भारतातील सणासुदीच्या हंगामावरील 2026 अहवाल आणि बिझनेस स्टँडर्डमध्ये प्रकाशित सर्वेक्षण माहिती.