NSE IPO च्या चर्चेपलीकडे MSEI-CSE शेअर्समध्ये मोठी तेजी; 108% वाढीमागे नेमकं काय?

एखादा शेअर 8-9 महिन्यांत दुप्पट झाला, तर साहजिकच लक्ष वेधलं जातं. पण गंमत अशी की हा शेअर तुम्हाला NIFTY मध्ये दिसणार नाही, NSE किंवा BSEच्या स्क्रीनवरही त्याची रोजची किंमत चमकणार नाही.

कारण चर्चा आहे unlisted shares ची.

2026 मध्ये Metropolitan Stock Exchange of India म्हणजे MSEIच्या unlisted शेअरची किंमत सुमारे 3.25 रुपयांवरून 6.70-6.75 रुपयांच्या आसपास पोहोचल्याचा अंदाज आहे. म्हणजे वर्षाच्या सुरुवातीपासून जवळपास 108 टक्के वाढ. Calcutta Stock Exchange म्हणजे CSEच्या unlisted शेअर्समध्येही सुमारे 1,500 रुपयांवरून 2,600 रुपयांपर्यंत मोठी तेजी दिसली आहे. हे दर Unlisted Arena सारख्या unlisted-share intermediaries कडून नोंदवले गेले आहेत; ते NSE-BSEवरील अधिकृत exchange-traded prices नाहीत.

ही हालचाल अचानक झालेली नाही. यामागे NSEचा बहुचर्चित IPO, MSEIला मिळालेला नवा भांडवली आधार, Groww-Zerodhaसारख्या संस्थांची गुंतवणूक, आणि CSE पुन्हा सुरू करण्याबाबतच्या हालचाली अशा अनेक गोष्टी एकत्र काम करत आहेत.

पण किंमत दुप्पट झाली म्हणजे व्यवसायही दुप्पट मजबूत झाला, असा सरळ निष्कर्ष काढणे धोकादायक ठरू शकतो.

NSE IPO ने संपूर्ण exchange business कडे लक्ष वळवलं

सध्या Indian Stock Market मधील सर्वांत मोठ्या घटनांपैकी एक म्हणजे NSEचा IPO.

NSEने 17 जून 2026 रोजी Draft Red Herring Prospectus दाखल केला. त्याआधी 30 जानेवारी 2026 रोजी SEBIकडून शेअर्सच्या listingसाठी No Objection Certificate मिळाल्याचे NSEने अधिकृतपणे जाहीर केले होते. सप्टेंबरमध्ये Red Herring Prospectus आणि नंतर Prospectus दाखल करण्यात आला.

22,561 कोटी रुपयांच्या NSE IPOला 5.71 पट subscription मिळाले. उपलब्ध sharesच्या तुलनेत आलेल्या bidsचे मूल्य 90,000 कोटी रुपयांहून अधिक होते. NSEचे shares 24 सप्टेंबरला BSEवर सूचीबद्ध होण्याची तयारी सुरू आहे.

यामुळे एक मोठा psychological बदल झाला.

गुंतवणूकदार फक्त Reliance, HDFC Bank, IT कंपन्या किंवा NIFTYमधील मोठ्या शेअर्सकडे पाहत नाहीत. आता stock exchange स्वतःही एक व्यवसाय आहे, आणि त्या व्यवसायात NSEखेरीज आणखी कोणते पर्याय आहेत, याकडे लक्ष गेले.

इथे MSEI आणि CSE समोर आले.

MSEI: 3.25 रुपयांवरून 6.75 रुपयांपर्यंत

Economic Timesने Unlisted Arenaच्या आकडेवारीचा हवाला देत म्हटले आहे की 2026च्या सुरुवातीला MSEIचा unlisted share सुमारे 3.25 रुपये होता. सध्या व्यवहार 6.70 ते 6.75 रुपयांच्या आसपास होत असल्याचे सांगितले जात आहे.

2021 मध्ये ही किंमत केवळ सुमारे 1.20 रुपये होती. वर्षभरापूर्वी ती 3.80 रुपयांच्या आसपास होती.

पण या chartमागची खरी कथा किंमतीत नाही, तर MSEIमध्ये झालेल्या बदलांमध्ये आहे.

MSEI ही SEBI-मान्य stock exchange आहे. Equity, equity derivatives, currency derivatives आणि debt यांसारख्या segmentsमध्ये काम करण्याची तिला परवानगी आहे. 2024 आणि 2025मध्ये exchangeने मोठ्या प्रमाणात नवीन भांडवल उभे केले.

डिसेंबर 2024मध्ये MSEI बोर्डाने 2 रुपये प्रति शेअर या दराने 119 कोटी sharesच्या private placementला मंजुरी दिली होती. यात Growwची parent company Billionbrains Garage Ventures, Zerodhaच्या foundersशी संबंधित Rainmatter Investments, Share India Securities आणि Securocorp Securities सहभागी होते. त्या टप्प्यात सुमारे 238 कोटी रुपये उभारण्याचा प्रस्ताव होता.

नंतरच्या दोन funding roundsमधून एकूण सुमारे 1,240 कोटी रुपये उभे राहिल्याचे Moneycontrolने सप्टेंबर 2026 मध्ये नोंदवले.

गुंतवणूकदारांसाठी हा महत्त्वाचा signal ठरला.

Groww आणि Zerodhaचा सहभाग एवढा महत्त्वाचा का?

Stock exchangeकडे technology असणे पुरेसे नाही. खरे आव्हान आहे liquidity.

एखाद्या exchangeवर खरेदीदार आणि विक्रेतेच नसतील, तर platform तांत्रिकदृष्ट्या कितीही सक्षम असला तरी ग्राहक तिथे trade करणार नाहीत.

यामुळे Groww आणि Zerodhaसारख्या मोठ्या broker platformsचा सहभाग लक्षवेधी ठरतो.

सप्टेंबरमध्ये आलेल्या रिपोर्टनुसार Groww, Zerodha आणि काही इतर मोठे brokers त्यांच्या ग्राहकांना MSEचा पर्याय उपलब्ध करून देण्यासाठी technology integrationची चाचणी करत आहेत. हा rollout काही महिन्यांत होऊ शकतो, मात्र तो अद्याप पूर्ण झालेला नाही.

यातील फरक महत्त्वाचा आहे.

गुंतवणूक झालेली आहे, पण मोठ्या प्रमाणावर trading volume येईलच, हे अजून सिद्ध व्हायचे आहे.

यामुळे MSEIचे unlisted shares वाढले असले, तरी पुढचा टप्पा share-price storyपेक्षा business executionचा आहे.

आर्थिक स्थितीत सुधारणा, पण अजून नफा नाही

MSEIच्या FY26 financial performanceमध्ये सुधारणा दिसते.

Economic Timesने उद्धृत केलेल्या आकडेवारीनुसार FY26मध्ये MSEIचा revenue सुमारे 59 कोटी रुपये झाला, तर मागील वर्षी तो 17 कोटी रुपये होता. Loss before tax सुमारे 35 कोटी रुपयांवरून 26 कोटी रुपयांपर्यंत कमी झाला.

Fresh equityमुळे net worthही 397 कोटी रुपयांवरून सुमारे 1,369 कोटी रुपयांपर्यंत वाढल्याचे सांगण्यात आले आहे. MSEIच्या अधिकृत संकेतस्थळावर 2024-25चा वार्षिक अहवाल आणि संबंधित financial disclosures उपलब्ध आहेत.

म्हणजे balance sheet मजबूत झाली आहे.

पण हे लक्षात घ्यावे लागेल की MSEI अजूनही तोट्यात आहे.

यामुळे valuation पाहताना फक्त revenue growth किंवा प्रसिद्ध investorsची नावे पुरेशी नाहीत.

Economic Timesच्या रिपोर्टनुसार सुमारे 7,587 कोटी रुपयांच्या implied market capitalisationवर MSEIची किंमत book valueच्या सुमारे 5.5 पट होती. ही valuation भविष्यात exchangeला लक्षणीय trading activity मिळेल, या अपेक्षेवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे.

CSEची कथा आणखी वेगळी

Calcutta Stock Exchangeच्या unlisted sharesमध्येही 2026मध्ये मोठी हालचाल झाली.

वर्षाच्या सुरुवातीला सुमारे 1,500 रुपयांच्या आसपास असलेली किंमत 2,600 रुपयांच्या आसपास गेल्याचे unlisted-market data दर्शवते. 2021मध्ये ती सुमारे 850 रुपये होती.

जून 2026मध्ये पश्चिम बंगाल सरकारकडून CSEच्या revivalला समर्थन देण्याबाबत चर्चा झाल्यानंतर या शेअरमध्ये आणखी वेगाने हालचाल झाली.

CSEने पूर्वी SEBIकडे voluntary exitसाठी अर्ज केला होता. मात्र आता revivalचा पर्याय पुन्हा समोर आला आहे. कंपनीच्या boardने voluntary-exit application holdवर ठेवण्याबाबत पुढील प्रक्रिया करण्याची भूमिका घेतल्याचे Economic Timesने annual-report disclosuresच्या आधारे म्हटले आहे.

CSEच्या अधिकृत websiteवर FY2025-26 balance sheet आणि 103व्या AGMचे documents उपलब्ध आहेत.

पण इथे सर्वांत मोठी अडचण आहे.

CSEच्या स्वतःच्या trading platformवर एप्रिल 2013पासून सक्रिय trading झालेली नाही.

म्हणजे MSEI आणि CSEला एका नजरेने पाहता येणार नाही.

MSEI operating regulated exchange आहे. CSEला प्रत्यक्ष trading operations पुन्हा सुरू करण्यासाठी regulatory approvals, पुरेसे capital आणि operational revival आवश्यक आहे.

CSEचा 216 कोटी रुपयांचा profit पाहताना सावध राहा

CSEच्या FY26 आकड्यांमध्ये सुमारे 216 कोटी रुपयांचा profit दिसतो.

पहिल्या नजरेत हा प्रचंड सकारात्मक आकडा वाटू शकतो.

पण यातील जवळपास संपूर्ण फायदा recurring exchange businessमधून आलेला नाही.

CSEने कोलकात्यातील E.M. Bypass परिसरातील सुमारे तीन एकर जमीन sub-lease केल्यामुळे सुमारे 249.28 कोटी रुपयांचा one-time gain नोंदवला. व्यवहाराचे मूल्य सुमारे 253 कोटी रुपये होते.

हा अपवादात्मक फायदा वगळल्यास CSEचे regular revenue केवळ सुमारे 22 कोटी रुपये होते आणि core operations तोट्यात असल्याचे Economic Timesच्या विश्लेषणात नमूद केले आहे.

म्हणजे headline profit आणि sustainable profit यातील फरक समजणे आवश्यक आहे.

Unlisted shares म्हणजे सामान्य share trading नाही

इथे सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा येतो.

NSE किंवा BSEवर Relianceचा share खरेदी करताना तुमच्यासमोर live order book असते. हजारो buyers-sellers असतात. price discovery सतत होत असते.

Unlisted marketमध्ये हे चित्र वेगळे आहे.

MSEI किंवा CSEसारख्या unlisted sharesची किंमत dealers, brokers, buyers आणि sellers यांच्या व्यवहारांवरून तयार होते. एक अधिकृत, केंद्रीकृत live exchange price नसतो.

त्यामुळे दोन sellersकडून दोन वेगळे rates मिळू शकतात.

Liquidityही मर्यादित असू शकते. तुम्ही खरेदी करू शकता, पण त्याच दिवशी किंवा हव्या त्या किमतीला विक्री करता येईलच असे नाही.

यामुळे 108 टक्के वाढ ही माहिती आकर्षक असली, तरी NIFTYमधील एखादा listed share 108 टक्के वाढल्यासारखी तिची तुलना करता येत नाही.

NSEशी थेट तुलना करणेही चुकीचे ठरेल

NSEचा scale अत्यंत मोठा आहे.

Reutersच्या सप्टेंबर 2026च्या अहवालानुसार NSEचा भारताच्या cash equity marketमधील हिस्सा सुमारे 93 टक्के, तर optionsमध्ये सुमारे 75 टक्के आहे. मार्चअखेर त्याचा investor base 129 millionपेक्षा अधिक होता.

MSEI सध्या या scaleच्या जवळपासही नाही.

CSE तर अजून पूर्ण trading revivalच्या टप्प्यावरही पोहोचलेले नाही.

त्यामुळे NSE IPO पाहून MSEI किंवा CSEलाही त्याच valuation logicने मोजणे धोकादायक ठरू शकते.

या तेजीचा खरा अर्थ काय?

या संपूर्ण घटनाक्रमात दोन वेगळ्या कथा आहेत.

पहिली कथा आशेची आहे.

भारतामध्ये demat accounts, retail participation आणि digital broking मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे. NSE-BSEबाहेर तिसऱ्या exchangeला जागा मिळू शकते का, हा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे. Zerodhaचे सह-संस्थापक नितीन कामत यांनीही पूर्वी पुढील 5-10 वर्षांत भारतात व्यवहार्य तिसरे exchange विकसित होण्याची शक्यता व्यक्त केली होती.

दुसरी कथा सावधगिरीची आहे.

MSEIला capital आहे, पण मोठ्या प्रमाणावर liquidity अजून निर्माण व्हायची आहे. CSEकडे assets आणि revival story आहे, पण active exchange business पुन्हा उभा करायचा आहे.

आणि unlisted marketमध्ये किंमत fundamentalsपेक्षा अपेक्षा, कमी liquidity आणि IPOसंबंधी उत्साहामुळेही वेगाने बदलू शकते.

म्हणून 2026मधील MSEI-CSEची तेजी ही Indian Stock Market मध्ये छोट्या exchangesकडे वाढलेल्या रसाचा स्पष्ट संकेत आहे.

पण पुढचा प्रश्न share किती वाढला हा नाही.

खरा प्रश्न असा आहे: या exchangesवर प्रत्यक्ष व्यवहार किती वाढतात, revenue किती टिकाऊ बनतो आणि आजच्या अपेक्षांना उद्याचे fundamentals साथ देतात का?

त्याचे उत्तर पुढील काही तिमाहींमध्ये मिळेल.