हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशनने 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी सप्टेंबर तिमाहीचे निकाल जाहीर केले. कंपनीचा एकत्रित निव्वळ नफा 6.1% घटून 3,625.22 कोटी रुपये झाला, तर कामकाजातील महसूल सुमारे 26% वाढला. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि इंधन विक्रीतील कमी नफा दर यांचा कंपनीच्या कामगिरीवर परिणाम झाला.
नफा घटला पण विक्री का वाढली?
एचपीसीएलच्या 22 ऑक्टोबरच्या शेअर बाजारातील अधिकृत माहितीनुसार एकत्रित निव्वळ नफा 3,625.22 कोटी रुपये होता. मागील वर्षाच्या समान तिमाहीत तो 3,859.30 कोटी रुपये होता. त्यामुळे वार्षिक 6.1% घट झाली. कंपनीच्या उत्पादन विक्रीतून मिळणारा महसूल सुमारे 1.39 लाख कोटी रुपये झाला. मागील वर्षाच्या तुलनेत त्यात सुमारे 26% वाढ नोंदली गेली. पण विक्रीत वाढ म्हणजे नफ्यातही समान वाढ झाली असे नाही. पेट्रोलियम कंपन्या कच्चे तेल खरेदी करून त्यावर प्रक्रिया करतात आणि तयार इंधन वितरकांना पुरवतात. कच्च्या तेलासाठी अधिक पैसे द्यावे लागल्यास खर्च वाढू शकतो. त्याच प्रमाणात ग्राहकांकडून मिळणाऱ्या दरात बदल झाला नाही तर नफा दरावर दबाव येतो. रॉयटर्सच्या अहवालानुसार जागतिक ब्रेंट कच्च्या तेलाची किंमत मागील वर्षाच्या तुलनेत तिमाहीत जवळपास 40% वाढली होती. हा जागतिक बाजारातील आकडा आहे, भारतीय पेट्रोल पंपांवरील किरकोळ दरवाढ नव्हे.
स्वतंत्र आणि एकत्रित नफ्यात फरक
रॉयटर्सच्या 22 ऑक्टोबरच्या वृत्तानुसार एचपीसीएलचा स्वतंत्र निव्वळ नफा सुमारे 3,483 कोटी रुपये झाला. मागील वर्षी तो सुमारे 3,830 कोटी रुपये होता. या तुलनेत स्वतंत्र नफा जवळपास 9% घटला. एकत्रित नफा मात्र 3,625.22 कोटी रुपये आणि त्यातील घट 6.1% होती. त्यामुळे वेगवेगळ्या वृत्तांत 3,483 आणि 3,625 अशी दोन नफा आकडेवारी दिसते. ती एकच नफा मोजणी नाही. स्वतंत्र निकालांत मुख्य कंपनीचा व्यवसाय विचारात घेतला जातो, तर एकत्रित निकालांत संबंधित कंपन्यांचाही समावेश होऊ शकतो. आर्थिक पत्रक पाहताना कोणती मोजणी वापरली आहे हे तपासणे आवश्यक आहे. रॉयटर्सनुसार एकूण खर्च 25.9% वाढला. कच्च्या मालाचा खर्च 24.3% वाढला आणि करांवरील खर्चही वाढला. त्यामुळे विक्री वाढत असतानाही निव्वळ नफ्याची वाढ मर्यादित राहिली. नफ्यातील घट फक्त एका कारणामुळे झाली असे म्हणणे अचूक नाही.
मागील तिमाहीतील तोट्यानंतर सुधारणा
इकॉनॉमिक टाइम्सच्या माहितीनुसार जून तिमाहीत कंपनीला एकत्रित स्वरूपात 12,264.67 कोटी रुपयांचा तोटा झाला होता. त्या तुलनेत सप्टेंबर तिमाहीत 3,625 कोटी रुपयांचा नफा झाला. पण मागील वर्षाच्या सप्टेंबर तिमाहीशी तुलना केली तर नफ्यात घट आहे. त्यामुळे तिमाहीच्या तुलनेत सुधारणा आणि वार्षिक तुलनेत घसरण या दोन्ही बाबी एकाच वेळी खऱ्या आहेत. पहिल्या सहामाहीत कंपनीचा एकत्रित निव्वळ तोटा सुमारे 8,639 कोटी रुपये असल्याचे मनीकंट्रोलने नमूद केले. एप्रिल ते सप्टेंबर या सहामाहीतील मोठा तोटा एका चांगल्या तिमाहीमुळे पूर्ण पुसला गेला असे नाही. वर्षभरातील कामगिरी पाहण्यासाठी दोन्ही तिमाहींचे निकाल वेगळे समजावे लागतात. काही इंधनांची विक्री खर्चापेक्षा कमी दरात झाल्यास विपणनातील नुकसान वाढू शकते. त्यामुळे उत्पादन आणि विक्रीचा एकत्रित परिणाम तपासणे आवश्यक आहे. बाजारातील पुढील दर बदलल्यास कंपनीची स्थिती पुन्हा बदलू शकते.
शुद्धीकरणाचा नफा वाढला तरी अडचण का?
इकॉनॉमिक टाइम्स एनर्जीवर्ल्डनुसार सप्टेंबर तिमाहीतील सरासरी एकूण शुद्धीकरण नफा प्रति बॅरल 32.15 अमेरिकी डॉलर झाला. मागील वर्षाच्या समान कालावधीत तो 8.80 डॉलर होता. सहामाहीचा तुलनात्मक नफा दर 27.89 डॉलर प्रति बॅरल होता. शुद्धीकरण नफा हा कच्च्या तेलावर प्रक्रिया करून उत्पादने बनवण्याच्या मूल्यांमधील फरकाशी संबंधित असतो. परंतु कंपनीचे सर्व आर्थिक खर्च त्यात समाविष्ट नसतात. इंधन विकताना मिळणाऱ्या दरापेक्षा खरेदी आणि पुरवठ्याचा खर्च अधिक असेल तर विपणनातील नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे शुद्धीकरणात जास्त कमाई होत असूनही कंपनीचा निव्वळ नफा घटू शकतो. एचपीसीएलच्या शुद्धीकरण प्रकल्पांनी सप्टेंबर तिमाहीत 6.20 दशलक्ष टन कच्चे तेल हाताळले. मागील वर्षी हा आकडा 6.57 दशलक्ष टन होता. त्यामुळे शुद्धीकरणाचे प्रमाण आणि प्रति बॅरल नफा हीही दोन स्वतंत्र मोजमापे आहेत. बाजारातील तेलसाठ्याच्या खरेदी किमतीमुळे काही काळ अतिरिक्त फायदा किंवा तोटा होऊ शकतो.
एलपीजी मदत आणि पुढील काळातील प्रश्न
मनीकंट्रोलनुसार केंद्र सरकारने घरगुती एलपीजी विक्रीतील कमी वसुली भरून काढण्यासाठी एचपीसीएलला आर्थिक मदतीची तरतूद केली होती. एप्रिल ते सप्टेंबर या सहा महिन्यांसाठी कंपनीने 3,960 कोटी रुपये महसुलात नोंदवले. हा आकडा केवळ सप्टेंबर तिमाहीसाठी नव्हे, सहामाहीसाठी आहे. कंपनीच्या इंधन विक्रीत देशांतर्गत आणि निर्यात अशा दोन्ही व्यवहारांचा समावेश असतो. सप्टेंबर तिमाहीत देशांतर्गत विक्री 11.71 दशलक्ष टन नोंदली गेली. मागील वर्षी ती 11.16 दशलक्ष टन होती. विक्रीचे प्रमाण वाढले म्हणजे कंपनीला प्रत्येक लिटरमागे जास्त नफा मिळाला असा अर्थ नाही. ग्राहकांनी पेट्रोल आणि डिझेलचे किरकोळ दर अधिकृत स्थानिक पंपावर तपासावेत. गुंतवणूकदारांनी शुद्धीकरण नफा, इंधन विपणनातील नफा दर, सरकारी भरपाई आणि कच्च्या तेलाचा खर्च वेगळा पाहावा. ही माहिती गुंतवणुकीचा सल्ला नाही. पुढील तिमाहीत जागतिक तेलदर आणि इंधन विक्रीमधील खर्चाचा फरक कसा बदलतो यावर कंपनीची कामगिरी अवलंबून राहील.
स्रोत
- एचपीसीएल, अधिकृत बीएसई निकाल — 22 ऑक्टोबर 2026
- रॉयटर्स — 22 ऑक्टोबर 2026
- मनीकंट्रोल — 22 ऑक्टोबर 2026
- इकॉनॉमिक टाइम्स एनर्जीवर्ल्ड — 22 ऑक्टोबर 2026
- बिझनेस स्टँडर्ड — 22 ऑक्टोबर 2026